PSR 4: Szkoła podstawowa w duchu ESR

Szkoła podstawowa w duchu Edukacji Skoncentrowanej na Rozwiązaniach – jak pracować z uczniami, rodzicami i nauczycielami?

Podcast Skoncentrowany na Rozwiązaniach – odcinek 4

Gościni: Iza Świętochowska

Prowadząca: Ewa Majchrowska

Jak wykorzystać Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniach (PSR) w codziennym życiu szkoły podstawowej? Jak rozmawiać z uczniem, który doświadcza trudności? W jaki sposób zapraszać rodziców do współpracy? Czy można wspólnie z całą klasą tworzyć rozwiązania, zamiast skupiać się wyłącznie na niepożądanych zachowaniach?

W czwartym odcinku Podcastu Skoncentrowanego na Rozwiązaniach Ewa Majchrowska rozmawia z Izą Świętochowską, która jako pedagożka szkolna wykorzystuje elementy PSR w kontaktach z dziećmi, ich rodzicami i nauczycielami.

Rozmówczyni dzieli się doświadczeniami, przykładami stosowanych pytań, sposobami budowania relacji oraz organizowania pracy w warunkach szkolnych.

Podejście skoncentrowane na rozwiązaniach w codziennej pracy szkoły

⏱ 00:05–01:54

Na początku rozmowy Iza Świętochowska opowiada o swoim zainteresowaniu Podejściem Skoncentrowanym na Rozwiązaniach.

Przyznaje, że poznawane podczas szkoleń metody i techniki zaczęła stopniowo wykorzystywać w pracy szkolnej. Z jej doświadczenia wynika, że pomagają jej one w kontaktach zarówno z uczniami, jak i z rodzicami oraz nauczycielami.

Ewa Majchrowska proponuje, aby rozmowę uporządkować wokół czterech obszarów: pracy z dzieckiem, współpracy z rodzicami, kontaktów z nauczycielami i pracy z całą klasą.

Iza Świętochowska zaznacza, że najwięcej elementów podejścia wykorzystuje właśnie w bezpośredniej pracy z dziećmi.

Uczeń jako ekspert od siebie – dlaczego warto go słuchać?

⏱ 01:55–03:00

Jednym z najważniejszych założeń, jakie Iza Świętochowska przenosi do codziennej pracy, jest traktowanie ucznia jako eksperta od własnego życia.

Rozmówczyni zwraca uwagę, że dorośli często zakładają, iż lepiej wiedzą, czego dziecko potrzebuje.

Jej doświadczenia pokazują jednak, że dzieci potrafią mówić o swoich potrzebach, oczekiwaniach i pomysłach, szczególnie kiedy ktoś okazuje im zainteresowanie i uważnie słucha.

Nie zawsze przychodzi im to łatwo. Jak podkreśla rozmówczyni, ważne jest stworzenie warunków, w których młody człowiek może wypowiedzieć się na swój sposób.

Poznanie potrzeb ucznia staje się punktem wyjścia do dalszej rozmowy o trudnościach oraz możliwościach ich rozwiązania.

Komplementowanie i dostrzeganie umiejętności dziecka

⏱ 03:00–04:46

Iza Świętochowska wskazuje komplementowanie jako jedną z technik PSR, które szczególnie polubiła i których sama musiała się nauczyć.

W rozmowie rozróżnia zwykłe chwalenie od uważnego zauważania tego, co dziecko robi dobrze, jakie posiada umiejętności oraz z czym już sobie radzi.

Według jej doświadczeń takie dostrzeganie mocnych stron wpływa na gotowość ucznia do rozmowy i podejmowania pracy nad nowymi umiejętnościami.

Znaczenie ma również język używany przez dorosłego.

Rozmówczyni opowiada o pytaniach, które pozwalają dziecku zastanowić się, co mogłoby zrobić inaczej, czego potrzebuje i co chciałoby osiągnąć.

W ten sposób młody człowiek nie jest wyłącznie odbiorcą poleceń. Zostaje zaproszony do poszukiwania własnych pomysłów.

Iza Świętochowska podkreśla także znaczenie relacji. Jej zdaniem bliższy kontakt z uczniem ułatwia późniejsze rozmowy o trudniejszych sytuacjach pojawiających się w szkole.

Jak pedagog szkolny może budować zaufanie uczniów?

⏱ 04:46–09:02

Zapytana o budowanie zaufania Iza Świętochowska opowiada, że na początku swojej pracy postanowiła przede wszystkim poznać uczniów.

Rozmawiała z nimi o zainteresowaniach, umiejętnościach i tym, co lubią robić.

Zależało jej na tym, aby dzieci wiedziały, kim jest, oraz aby ona sama znała ich imiona i potrafiła powiedzieć o nich coś więcej.

W tym celu przedstawiała się podczas przerw, odwiedzała klasy i zapraszała uczniów do krótkich rozmów.

Nie zawsze wymagało to długich spotkań. Rozmówczyni opowiada, że często wykorzystywała przerwy albo, za zgodą nauczyciela, kilka minut lekcji.

Kiedy później nauczyciel zgłaszał trudność związaną z konkretnym dzieckiem, Iza Świętochowska nie rozpoczynała rozmowy wyłącznie od problemu.

Interesowała się tym, jak uczniowi minął dzień, co dobrego zrobił i co już o nim wiedziała.

Następnie mogła zapytać, czy zdarzały się sytuacje, w których zgłoszona trudność nie występowała.

Ważnym elementem jej pracy było również wracanie do wcześniejszych ustaleń.

Jeżeli uczeń zobowiązał się spróbować czegoś nowego, rozmówczyni starała się ponownie z nim spotkać i zapytać, jak mu poszło.

Dzięki temu dziecko mogło doświadczać zainteresowania ze strony pedagoga również wtedy, gdy nie wydarzyło się nic niepokojącego.

Podejście skoncentrowane na rozwiązaniach w pracy szkolnej

W rozmowie Iza Świętochowska pokazuje, jak wykorzystuje PSR w codziennych kontaktach z uczniami, rodzicami, nauczycielami i całymi klasami.

Opowiada o swojej drodze szkoleniowej oraz o tym, jak poznawane narzędzia – między innymi komplementowanie, skalowanie i pytania o zasoby – zaczęła stosować w praktyce szkolnej.

Jeżeli chcesz bliżej poznać Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniach i możliwości rozwijania umiejętności pracy w tym podejściu, zapoznaj się z ofertą szkoleń LETSR.

Jak wykorzystać wyjątki od problemu i zasoby ucznia?

⏱ 06:34–11:47

W rozmowie Iza Świętochowska podaje przykłady pytań, które wykorzystuje, gdy pojawia się informacja o trudnym zachowaniu dziecka.

Zamiast szczegółowo analizować sam problem, może zapytać ucznia o chwile, kiedy zachowanie nie występowało.

Interesuje ją, co uczeń wtedy robił i jak udało mu się zachować inaczej.

Takie pytania pomagają skierować uwagę na sytuacje, w których młody człowiek już potrafił sobie poradzić.

Rozmówczyni wykorzystuje również informacje uzyskane podczas wcześniejszych spotkań.

Jeżeli uczeń opowiadał o swoich umiejętnościach, pedagog może do nich wrócić i wspólnie z nim zastanowić się, jak pomogłyby w obecnej sytuacji.

Istotne jest przy tym dostrzeganie nawet niewielkich zmian.

Iza Świętochowska podkreśla, że dziecko często wie, iż zrobiło coś niewłaściwego, ale niekoniecznie wie, jak mogłoby to naprawić.

Dlatego rozmowa ma prowadzić nie tylko do nazwania trudności, lecz także do znalezienia możliwego sposobu działania.

Rozmówczyni wspomina również o swoich doświadczeniach ze szkolenia Kids’ Skills. Szczególnie ważne okazało się dla niej uczestnictwo w ćwiczeniu, podczas którego sama mogła doświadczyć pytań o umiejętności i wcześniejsze sposoby radzenia sobie.

To doświadczenie zachęciło ją do wykorzystywania podobnego sposobu pracy z dziećmi.

Rodzic nie jest wzywany – rodzic jest zapraszany do współpracy

⏱ 11:47–15:46

W kolejnym fragmencie Ewa Majchrowska pyta, jak Iza Świętochowska rozmawia z rodzicem dziecka, którego zachowanie budzi zastrzeżenia w szkole.

Rozmówczyni podkreśla, że współpraca z rodzicami jest dla niej jednym z najważniejszych elementów pracy.

Zwraca uwagę już na sam sposób zapraszania na spotkanie.

Zamiast przedstawiać je jako wezwanie do szkoły, mówi rodzicowi, że chciałaby z nim porozmawiać o dziecku.

Na początku spotkania dziękuje za przyjście i poświęcony czas.

Zaznacza również, że dostrzega zainteresowanie rodzica sprawami dziecka.

Iza Świętochowska mówi o rodzicu jako osobie, która zna swoje dziecko znacznie dłużej niż pedagog i posiada ważną wiedzę o jego życiu.

Dlatego prosi go o pomoc i zaprasza do wspólnego poszukiwania rozwiązań.

Rozmawia również o dobrych stronach dziecka oraz sytuacjach, w których jego zachowanie było zgodne z oczekiwaniami.

W dalszej części spotkania wspólnie z rodzicem zastanawia się, jaką umiejętność dziecko mogłoby zdobyć, aby określona trudność występowała rzadziej.

Jeżeli pojawia się wiele pomysłów, proponuje wybranie umiejętności, od której warto zacząć.

Rozmówczyni zaznacza, że w jej doświadczeniu współpraca z rodzicami może sprzyjać szybszemu osiąganiu oczekiwanych zmian.

Jak włączyć dziecko w rozmowę z rodzicami i szkołą?

⏱ 16:14–18:40

W rozmowie pojawia się pytanie o udział samego dziecka w ustalaniu kierunku pracy.

Iza Świętochowska wyjaśnia, że często rozmawia z uczniem jeszcze przed zaproszeniem rodzica.

Informuje go o swoim pomyśle i mówi, czego będzie dotyczyć spotkanie.

Ważne jest przy tym zaznaczenie, że rozmowa nie będzie poświęcona wyłącznie trudnym zachowaniom. Pedagog zamierza również powiedzieć rodzicowi o dobrych stronach dziecka.

Według jej doświadczeń uczniowie często pozytywnie przyjmują taki sposób przedstawienia spotkania.

Niektórzy sami informują później rodziców o planowanej rozmowie.

Iza Świętochowska opisuje również praktyczny sposób umawiania spotkań. Stara się proponować rodzicom różne terminy, uwzględniając ich możliwości.

Po rozmowie z rodzicem wraca do ucznia i przekazuje mu informacje dotyczące jego mocnych stron oraz wspólnych pomysłów na dalszą pracę.

W ten sposób dziecko pozostaje uczestnikiem procesu, a nie jedynie przedmiotem rozmów dorosłych.

Jak pedagog szkolny współpracuje z nauczycielami?

⏱ 18:40–21:02

Ewa Majchrowska pyta także, jak możliwe jest organizowanie tak wielu rozmów w warunkach codziennej pracy szkolnej.

Iza Świętochowska przyznaje, że wymaga to planowania i współpracy z nauczycielami.

Czasami zapisuje sobie, z kim powinna ponownie porozmawiać.

Ważną częścią jej pracy jest również uzgadnianie z nauczycielami celu spotkania z uczniem.

Kiedy nauczyciel zgłasza trudność, pedagog może zapytać, czego właściwie od niej oczekuje.

Pozwala to określić, jaki rezultat miałoby przynieść jej zaangażowanie.

Po rozmowie z uczniem Iza Świętochowska wraca do nauczyciela z informacją o ustaleniach dotyczących dalszej pracy.

Rozmówczyni opisuje również współpracę z psychologiem szkolnym, chociaż w przedstawionych przez nią warunkach nie jest on stale obecny w placówce.

Zaznacza, że część rozmów prowadzi samodzielnie, aby nie zwiększać skrępowania ucznia lub rodzica. Jednocześnie dopuszcza wspólne spotkania specjalistów w sytuacjach, w których uznaje je za potrzebne.

Jak wykorzystać PSR w pracy z całą klasą?

⏱ 21:02–25:15

Kolejnym zagadnieniem jest praca z zespołem klasowym.

Iza Świętochowska opowiada, że w klasie często tylko część uczniów doświadcza lub sprawia trudności wymagające dodatkowego wsparcia.

Dlatego stara się angażować również pozostałe dzieci w poszukiwanie rozwiązań.

Prowadzi zarówno indywidualne rozmowy, jak i zajęcia z całymi klasami.

Czasami wchodzi do klasy na kilka minut, gdy sytuacja wymaga krótkiej rozmowy.

Innym razem umawia się z nauczycielem na dłuższe zajęcia, na przykład podczas godziny wychowawczej.

W tym kontekście Iza Świętochowska opowiada o wykorzystywaniu elementów coachingu klasowego.

Rozpoczyna od poznawania uczniów i dostrzegania ich mocnych stron.

Następnie zaprasza klasę do zastanowienia się, co mogłoby sprawić, aby wspólne funkcjonowanie było lepsze.

Ważnym pytaniem jest to, co dla samych uczniów oznacza dobra, przyjazna klasa.

Rozmówczyni podkreśla, że dzieci potrafią proponować konkretne rozwiązania, a ich pomysły mogą stać się podstawą dalszej pracy.

Coaching klasowy i skalowanie – jak wspólnie tworzyć lepszą klasę?

⏱ 25:15–30:20

Iza Świętochowska opisuje sposób wykorzystania coachingu klasowego także przez wychowawcę.

Jej zdaniem warto rozpocząć już od początku pracy z nową klasą.

Pierwszym krokiem jest dostrzeganie dobrych zachowań uczniów oraz poznawanie ich umiejętności.

Rozmówczyni podaje proste przykłady: zauważenie, że dziecko podało koledze zeszyt albo zgłosiło się do odpowiedzi.

Następnie nauczyciel może zaprosić uczniów do stworzenia obrazu klasy, w której chcieliby się uczyć.

Pomocne może być skalowanie od 0 do 10.

Dziesiątka oznacza klasę odpowiadającą wyobrażeniom uczniów, a zero sytuację, w której życie klasy wygląda zupełnie inaczej.

Dzieci wspólnie opisują, co powinno charakteryzować dobrą klasę.

W jednym z przykładów przywołanych przez Izę Świętochowską uczniowie zaproponowali, aby codziennie witać się ze sobą, podając sobie ręce lub mówiąc „cześć”.

Dla rozmówczyni ważne było to, że pomysł pojawił się ze strony dzieci.

Po zebraniu propozycji klasa może określić, w którym miejscu skali obecnie się znajduje.

Uczniowie mogą mieć różne oceny, dlatego Iza Świętochowska opisuje także możliwość wspólnego ustalenia wyniku przez głosowanie.

Kolejnym krokiem jest zastanowienie się, co klasa już potrafi i jakiej umiejętności mogłaby nauczyć się wspólnie, aby przesunąć się wyżej na skali.

Rozmówczyni podkreśla, że nie chodzi o wprowadzanie wszystkich zmian naraz, lecz o wybranie kolejnego kroku.

Jak przygotować się do stosowania PSR w szkole?

⏱ 30:20–31:28 oraz 40:01–43:12

Ewa Majchrowska pyta Izę Świętochowską o drogę, jaką przeszła, zanim zaczęła wykorzystywać narzędzia PSR w pracy szkolnej.

Rozmówczyni opowiada o kolejnych szkoleniach, począwszy od Kids’ Skills, poprzez szkolenie I stopnia, a następnie edukację skoncentrowaną na rozwiązaniach.

Wspomina również o zdobyciu certyfikatu coacha po przeprowadzeniu i opisaniu pracy z klasą.

W dalszej części odcinka wraca pytanie o to, od czego mógłby zacząć nauczyciel zainteresowany zmianą sposobu pracy.

Iza Świętochowska proponuje rozpoczęcie od przyjrzenia się własnym umiejętnościom.

Zachęca do zastanowienia się, co nauczyciel już robi dobrze, co mu się udaje oraz czego chciałby się jeszcze nauczyć.

Następnie wskazuje znaczenie zmiany sposobu patrzenia na uczniów.

Zamiast dostrzegać wyłącznie problemy, nauczyciel może zacząć zauważać również sytuacje, w których dziecko radzi sobie lepiej.

Rozmówczyni podkreśla, że takie podejście wymaga ćwiczenia, uważności i gotowości do uczenia się.

Co daje pedagogowi praca skoncentrowana na rozwiązaniach?

⏱ 31:28–36:23

Iza Świętochowska opowiada również o korzyściach, których sama doświadcza w swojej pracy.

Wskazuje przede wszystkim na większą motywację oraz satysfakcję wynikającą z dostrzegania zmian.

Nie muszą to być duże osiągnięcia.

Rozmówczyni podaje przykład ucznia, który wcześniej rzadko słuchał, a z czasem zaczyna robić to częściej.

Takie niewielkie postępy są dla niej ważną informacją, że podejmowane działania mają sens.

Iza Świętochowska zwraca również uwagę na znaczenie humoru i swobodnej relacji z dziećmi.

Opowiada, że lubi żartować i dostrzega, jak wspólny śmiech może ułatwiać kontakt.

Wśród korzyści osobistych wymienia mniejszy stres w pracy, więcej radości, przyjemniejsze rozmowy z rodzicami i nauczycielami oraz większą chęć dalszego rozwoju.

W jej doświadczeniu PSR stało się nie tylko sposobem pracy z uczniami, lecz również ważnym elementem własnego podejścia do życia zawodowego.

Od rozmowy o problemach do poszukiwania rozwiązań

⏱ 36:23–39:45

W rozmowie pojawia się także szersza refleksja nad tym, na czym koncentruje się szkoła.

Ewa Majchrowska zwraca uwagę, że w szkole wiele miejsca zajmują rozmowy o trudnościach i problemach uczniów.

Iza Świętochowska nie proponuje całkowitej rezygnacji z takich rozmów.

Podkreśla natomiast, że samo omawianie trudności nie musi jeszcze prowadzić do zmiany.

Rozmówczyni opisuje rozróżnienie pomiędzy koncentracją na problemach a koncentracją na rozwiązaniach.

Po rozmowie o tym, co nie działa, proponuje zadawanie pytań dotyczących możliwych działań.

Co można zrobić w tej sytuacji? Co już wcześniej pomagało? Jaką umiejętność uczeń mógłby zdobyć? Co nauczyciele mogą zrobić inaczej?

Jej zdaniem takie pytania pozwalają przejść od samego opisu trudności do poszukiwania możliwości.

Ważną częścią zmiany jest także zauważanie sukcesów – zarówno uczniów, jak i nauczycieli.

Rozmówczyni podkreśla, że dostrzeganie nawet drobnych postępów może pomagać w podtrzymywaniu motywacji do dalszej pracy.

Od czego zacząć wprowadzanie podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach w swojej szkole?

⏱ 39:45–43:12

Pod koniec rozmowy Iza Świętochowska proponuje, aby osoba zainteresowana PSR rozpoczęła od siebie.

Pierwszym krokiem może być dostrzeżenie własnych zasobów i umiejętności.

Następnie warto zainteresować się tym, jakie dobre zachowania i mocne strony można zauważyć u uczniów.

Rozmówczyni opowiada o zmianie sposobu postrzegania dziecka – nie jako osoby, która zawsze sprawia trudności, ale jako człowieka, który w niektórych sytuacjach potrafi już postępować inaczej.

Ważną rolę odgrywa także nauka innego sposobu zadawania pytań oraz prowadzenia rozmów.

Iza Świętochowska podkreśla, że poznawane techniki wymagają praktyki.

Zachęca do podejmowania prób, sprawdzania ich użyteczności i dalszego rozwijania umiejętności.

Podsumowanie – szkoła skoncentrowana na rozwiązaniach w codziennej praktyce

⏱ 43:12–46:22

Czwarty odcinek Podcastu Skoncentrowanego na Rozwiązaniach pokazuje, jak Iza Świętochowska wykorzystuje elementy PSR w codziennej pracy szkolnej.

W rozmowie pojawiają się przykłady działań, które nie wymagają rozpoczynania od długich spotkań czy rozbudowanych programów.

Rozmówczyni opowiada o krótkich rozmowach z uczniami, zainteresowaniu ich umiejętnościami, dostrzeganiu dobrych zachowań, zapraszaniu rodziców do współpracy i wspólnym określaniu celów.

Przedstawia również przykłady pracy z całą klasą, w tym wykorzystanie komplementowania, skalowania i pytań o kolejny krok.

Z jej doświadczeń wyłania się kilka ważnych myśli:

  1. Uczeń posiada wiedzę o sobie, swoich potrzebach i możliwościach.

  2. Zauważanie mocnych stron może ułatwiać budowanie relacji.

  3. Rozmowa o trudnościach może prowadzić do poszukiwania sytuacji, w których problem nie występował.

  4. Rodzice posiadają ważną wiedzę o dziecku i mogą wspierać jego rozwój.

  5. Nauczyciele i pedagog szkolny mogą wspólnie określać oczekiwane rezultaty pracy.

  6. Cała klasa może uczestniczyć w tworzeniu pomysłów na lepsze wspólne funkcjonowanie.

  7. Nawet niewielkie zmiany warto dostrzegać i wykorzystywać jako podstawę kolejnych działań.

  8. Nauczyciel, który chce pracować w tym podejściu, również potrzebuje rozwijać swoje umiejętności.

Iza Świętochowska pokazuje PSR z perspektywy własnej praktyki – jako sposób prowadzenia rozmów i współpracy, który pomaga jej dostrzegać nie tylko trudności, lecz również to, co uczniowie, rodzice i nauczyciele już potrafią.

Posłuchaj całego odcinka PSR 4 „Szkoła podstawowa w duchu ESR”, aby poznać doświadczenia Izy Świętochowskiej i konkretne przykłady wykorzystania podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach w szkole.

Pytania i odpowiedzi:

Jak wykorzystać PSR w szkole podstawowej?

Iza Świętochowska opisuje wykorzystywanie komplementowania, pytań o umiejętności, poszukiwania sytuacji bez problemu oraz skalowania. Stosuje te elementy podczas rozmów z uczniami, rodzicami, nauczycielami i całymi klasami.

Dlaczego warto traktować ucznia jako eksperta od siebie?

Według Izy Świętochowskiej dzieci potrafią mówić o swoich potrzebach i pomysłach, jeśli dorosły okaże im zainteresowanie i stworzy przestrzeń do wypowiedzi.

Na czym polega komplementowanie w pracy z uczniem?

Rozmówczyni opisuje je jako zauważanie konkretnych umiejętności i dobrych zachowań dziecka. W jej doświadczeniu pomaga to budować kontakt i zachęcać ucznia do dalszej pracy.

Jak rozmawiać z uczniem o trudnym zachowaniu?

Iza Świętochowska opowiada, że nie zaczyna wyłącznie od omawiania problemu. Pyta także o sytuacje, kiedy trudność nie występowała, oraz o to, co dziecko robiło wówczas inaczej.

Jak zapraszać rodziców do współpracy?

Rozmówczyni proponuje zaproszenie na spotkanie, podziękowanie za poświęcony czas, dostrzeżenie zaangażowania rodzica i wspólne szukanie umiejętności, której dziecko może się nauczyć.

Jak można stosować skalowanie w pracy z klasą?

Iza Świętochowska opisuje skalę od 0 do 10, na której uczniowie przedstawiają swoją wizję dobrej klasy, oceniają obecną sytuację i zastanawiają się, jaka umiejętność pomogłaby im zrobić kolejny krok.

Czy cała klasa może uczestniczyć w rozwiązywaniu trudności?

W rozmowie przedstawiono przykłady angażowania uczniów we wspólne szukanie rozwiązań, określanie oczekiwanych zachowań i wzajemne wspieranie się.

Od czego nauczyciel może zacząć poznawanie PSR?

Iza Świętochowska zachęca do dostrzegania własnych mocnych stron, przyglądania się temu, co już działa, rozwijania umiejętności zadawania pytań i stopniowego wypróbowywania poznawanych technik.